lek. med. Piotr Rapiejko

Klinika Otolaryngologiczna CSK WAM w Warszawie
Ośrodek Badania Alergenów Środowiskowych w Warszawie

Znajomość fizjologii kwitnienia występujących w Polsce roślin produkujących uczulający pyłek, jest niezbędna w codziennej praktyce lekarza alergologa. Pozwala bowiem na właściwą ocenę stopnia narażenia pacjentów na alergeny oraz na zastosowanie profilaktyki jako podstawowej metody leczenia alergii pyłkowej.

Wytworzenie kwiatostanu jest u wielu roślin zjawiskiem zachodzącym niejako automatycznie po osiągnięciu przez roślinę odpowiedniego stopnia rozwoju wegetatywnego. Są jednak gatunki, które do inicjacji kwitnienia wymagają pewnych szczególnych warunków środowiska. Do warunków tych należą stosunek długości dnia do nocy lub okresowa niska temperatura. Są więc rośliny, które zakwitają dopiero wtedy, gdy przez pewien czas dzień (a więc okres światła) jest dłuższy od pewnej wartości krytycznej. Są to tak zwane rośliny dnia długiego, kwitnące latem - należą do nich np. niektóre zboża. Inne rośliny, zwane roślinami dnia krótkiego, wymagają do kwitnienia, aby przez pewien czas dzień był krótszy od pewnej wartości krytycznej - są to rośliny kwitnące jesienią. Istnieją też gatunki, u których inicjacja kwitnienia możliwa jest tylko wówczas, gdy zostaną poddane w określonym stadium rozwojowym (np. zarodka, młodej siewki) przez pewien czas działaniu chłodu. Należą tu np. zboża ozime i rośliny dwuletnie. Wczesnokwitnące drzewa i krzewy liściaste rozpoczynają pylenie, gdy po okresie zimowego spoczynku kumulacyjna temperatura osiągnie ok. 19°C (tzn. gdy suma mierzonych codziennie temperatur ponad 5°C przekroczy 19°). Oznacza to, że brzoza rozpoczęłaby kwitnienie, gdyby np. w styczniu przez 10 dni temperatura osiągnęła 24°C (10 × 19° ponad graniczną temperaturę 5°). Wzrost temperatury następuje jednak stopniowo i kwitnienie brzozy rozpoczyna się zwykle na przełomie marca i kwietnia.

Ryc. 1. Średnie stężenie pyłku leszczyny w Opolu w latach 1989-1998 i 1999

Metodyka badań palynologicznych

Kwiatostany roślin wiatropylnych, których pyłek wykazuje właściwości uczulające, są zwykle niepozorne, a same ziarna pyłku są niewidoczne nieuzbrojonym w mikroskop okiem. Dlatego też prowadzi się stale pomiary stężenia pyłku roślin i spor grzybowych w atmosferze większych aglomeracji miejskich. Wybór miejsca i metody pomiaru zależny jest od celu, jaki stawiamy przed badaniami.

Ryc. 2. Stężenie pyłku leszczyny w Warszawie w latach 1989 - 1998 i 1999

Umieszczenie aparatu chwytnego na wysokości 10-30 metrów nad poziomem gruntu pozwala na ocenę średniego stężenia reprezentatywnego dla całej okolicy (dzielnica, miasto). Niższe usytuowanie aparatu pomiarowego pozwala na uchwycenie nawet niewielkich wahań stężenia pyłku, zależnych od lokalnej szaty roślinnej (Ryc. 1,3,6).

Ryc. 3. Średnie dobowe stężenie pyłku olchy w Warszawie w latach 1989 - 1998 i 1999

Najczęściej stosowanymi aparatami pomiarowymi są aparaty Burkarda. Bęben z taśmą lepną przesuwa się z szybkością 2 mm na godzinę, co pozwala określić stężenie pyłku nawet o określonej godzinie. Aparat zasysa 10 litrów powietrza na minutę (Ryc. 6). W Polsce pylenie roślin rozpoczyna się zwykle w pierwszej dekadzie lutego (leszczyna i olcha), choć przy sprzyjających warunkach pogodowych pyłek tych roślin może pojawić się w atmosferze już w połowie stycznia. W kwietniu powietrze wysycone jest pyłkiem brzozy, który jest najczęstszą przyczyną alergicznego nieżytu nosa i spojówek w okresie wiosennym.

Ryc. 4. Średnie dobowe stężenie pyłku olchy w Opolu w latach 1989 - 1998 i 1999

Okres pylenia drzew liściastych trwa do połowy maja, kiedy kwitną dęby. Czerwiec i lipiec to okres pylenia traw (w tym zbóż - traw uprawnych). W sierpniu i wrześniu w atmosferze dominują ziarna pyłku roślin złożonych, w tym bylicy (6). Czas rozpoczęcia i zakończenia pylenia przez poszczególne rośliny jest zależny od krainy geograficznej i warunków klimatycznych. Pylenie drzew liściastych i traw najwcześniej rozpoczyna się w części południowo-zachodniej, a najpóźniej (po około 10 dniach) w części północno-wschodniej kraju. Kwitnienie roślin złożonych (popularnie zwanych chwastami) rozpoczyna się zwykle w części południowo-wschodniej. Pozwala to w sprzyjających warunkach na ograniczenie ekspozycji na alergeny (wyjazd w okolicę gdzie pylenie jeszcze się nie rozpoczęło lub już zakończyło).

Ryc. 5. Średnie dobowe stężenie pyłku brzozy w Warszawie w latach 1989 - 1998 i 1999

W poszczególnych latach terminy rozpoczęcia i zakończenia pylenia mogą się różnić od średnich wieloletnich (Ryc. 1,3,4). I tak np. w 1996 r. z uwagi na przedłużającą się ostrą zimę pylenie leszczyny i olchy rozpoczęło się w całym kraju prawie równocześnie, dopiero około 20 marca. Bardzo obficie (do 2750 ziaren w 1 m3powietrza), ale krótko pyliła brzoza. Tak wysokie stężenia wywołały objawy chorobowe nawet u osób z niewielkiego stopnia nadwrażliwością na alergeny pyłku brzozy (Ryc. 4). Przykładem znacznych różnic w wysokości stężenia pyłku był sezon pylenia traw w 1998 i 1999 roku. W 1998 roku zanotowano wyjątkowo niskie poziomy stężenia pyłku traw w większości miast Polski. Zaowocowało to stosunkowo niewielkimi objawami chorobowymi nawet u osób z silnią nadwrażliwością na alergeny pyłku tych roślin. Tymczasem już na początku tegorocznego (1999) sezonu pylenia zanotowano wyjątkowo wysokie stężenia pyłku traw. Lokalnie przekraczały one trzykrotnie wartości z roku 1998. Biorąc pod uwagę ścisłą zależność stopnia nasilenia objawów chorobowych od ekspozycji na alergeny, należy spodziewać się, że tegoroczny sezon pylenia traw będzie oceniony przez pacjentów jako wyjątkowo niekorzystny. Nieznajomość stężenia pyłku, na jakie narażeni byli w tak nietypowym roku pacjenci, może prowadzić do znacznych błędów w ocenie skuteczności terapii. Wystąpienie objawów uczuleniowych pomimo zastosowanego leczenia świadczyć może o nieskuteczności terapii, ale może być też spowodowane narażeniem pacjenta na wyjątkowo wysokie stężenie alergenów. Z drugiej strony brak lub niewielkie objawy w trakcie sezonu pylenia świadczą albo o wysokiej skuteczności terapii, albo o niewielkiej ekspozycji chorego na alergen np. w przypadku niskich stężeń pyłku roślin (np. pyłku traw w 1998 roku). Warunki pogodowe mają duży wpływ na obecność pyłku roślin w atmosferze.

Ryc. 6. Średnie dobowe stężenie pyłku brzozy w Opolu w latach 1989 - 1998 i 1999

Najwyższe stężenia notowane są w pogodne, wietrzne dni. Opady deszczu oczyszczają powietrze z pyłku roślin (Ryc. 5,6). Ilość pyłku unoszącego się w atmosferze zmienia się również wraz z porą dnia. Poniżej przedstawię charakterystykę stężeń pyłku drzew i krzewów w pierwszym półroczu 1999 roku.

LESZCZYNA

Corylus (łac.), Hazel, Fibert (ang.), Hasel (niem.)

Leszczyna jest wysokim krzewem lub drzewem. Kwiaty męskie w zwisających, cylindrycznych kotkach widoczne są już późną jesienią. Kwiaty żeńskie są ukryte w pączkach, pojedynczo lub po kilka. Leszczyna kwitnie przed rozwinięciem się liści, które mogłyby utrudniać rozprzestrzenianie się ziaren pyłku, a tym samym zmniejszałyby szanse na zapylenie. Leszczyna jest jedną z pierwszych zakwitających roślin, rozpoczyna sezon. Moment jej zakwitania jest początkiem botanicznego przedwiośnia (Ryc. 6).

W Polsce rośnie dziko jeden gatunek (leszczyna pospolita - Corylus avellana L.), pospolity w całym kraju, w górach do wysokości 1330 m n. p. m, w lasach, na zrębach i w zaroślach. W uprawie spotyka się kilka gatunków. Ziarno pyłku Corylus avellana średnicy 23-27 mm jest 3 porowe.

Objawy pyłkowicy wywołanej pyłkiem leszczyny są ograniczone z uwagi na to, iż stężenia pyłku w aglomeracjach miejskich zwykle nie przekraczają wartości średnich (najczęściej 20-30 z/m3) (Ryc. 2,4). Do wywołania objawów uczuleniowych niezbędna jest jednorazowa ekspozycja na stężenie ok. 80 ziaren w 1 m3powietrza lub kilkudniowa ekspozycja na stężenie 40-50 ziaren w 1 m3powietrza. W 1999 roku pierwsze ziarna pyłku leszczyny pojawiły się w atmosferze Opola już 8 stycznia, a w ostatnich dniach stycznia osiągały stężenie 80-90 ziaren w 1 m3powietrza (Ryc. 1) i 15 stycznia w Warszawie (Ryc. 2). Późniejsze ochłodzenie i opady zahamowały wegetację. Ponowny gwałtowny wzrost stężenia pyłku leszczyny zanotowano praktycznie jednoczasowo w całym kraju w pierwszej dekadzie marca. Stężenia były wyjątkowo wysokie (jak na leszczynę); w Warszawie do 125 ziaren/m3, w Opolu do 196 z/m3, a w Bydgoszczy do 230 z/m3powietrza. Pyłek leszczyny wykazuje wysokiego stopnia reakcje krzyżowe z pyłkiem brzozy i olchy. Alergen główny - Cor a I (stara nazwa Hla) o masie molekularnej 12-18 kDa, punkt izoelektryczny pI = 5,4 (Ryc. 6).

OLCHA

(OLSZA) Alnus (łac.), Alder (ang.), Erle (niem.)

Olcha jest drzewem lub krzewem (olsza zielona). Kwiaty męskie zebrane są w kotkowate kwiatostany zawiązujące się latem poprzedniego roku. Zakwitają przed rozwinięciem się liści lub równocześnie z nimi.
W Polsce dziko rosną trzy gatunki:

• olsza czarna, A. glutinosa (Black Alder) pospolita na nizinach, wilgotnych lasach, nad potokami, w dolinach rzek i nad brzegami jezior i innych zbiorników wodnych,
• olsza szara, A. incana (Grey Alder) pospolita na południu kraju, w górach w reglu dolnym (w Tatrach i Beskidach tworzy laski, tzw. olszyny karpackie), wzdłuż rzek ku północy aż do ujścia Wisły. Kwitnie około 2 tygodnie przed olszą czarną,
• olsza zielona (o. kosa) A. viridis (Green Alder) krzew, kwitnie IV-V, w Polsce tylko w zachodnich Bieszczadach, od 600 m n. p. m. do szczytów (Ryc. 4,6).

Alergeny pyłku olchy wykazują reakcje krzyżowe z pyłkiem brzozy i leszczyny. Objawy uczulenia na pyłek olchy nie są zbyt częste, w znacznym stopniu zależne od warunków pogodowych, bowiem kwitnienie olchy przypada na wczesną wiosnę, kiedy ekspozycja pacjentów na aeroalergeny zewnątrzdomowe jest ograniczona. Pyłek olchy osiąga wysokie stężenia w atmosferze (do 400-500 z/m3). Ziarno pyłku Alnus glutinosa ma zwykle średnicę 20-27 mm, 4-5 por. Alergen główny - Aln g I (stara nazwa Ag-5), masa molekularna 17 kDa, pI = 5,2. W bieżącym roku pylenie olchy rozpoczęło się około 2 tygodnie później niż zwykle (Ryc. 3, 4). Szczyt pylenia obserwowano w całym kraju w pierwszej połowie marca, jedynie w górach i na Suwalszczyźnie w drugiej połowie marca. Średnie dobowe stężenia przekraczały w większości miast 500-700 ziaren w 1 m3powietrza. Lokalnie, w pobliżu kompleksów leśnych z przewagą olchy, stężenia dochodziły do 4000 ziaren w 1 m3powietrza (np. w Warszawie w okolicach ulic Broniewskiego i Trasy Toruńskiej). Pylenie olchy trwało w 1999 roku około 10 dni krócej niż zwykle i w trzeciej dekadzie marca na przeważającym obszarze kraju nie przekraczało 30 z/m3.

BRZOZA

Betula (łac.), Birch (ang.), Birke (niem.)

Męskie kwiaty brzozy - żółtozielone kotki - widoczne już jesienią, zwisające, cylindryczne, zebrane po kilka obok siebie na końcach pędów. Kwitnienie równocześnie z pojawieniem się pierwszych liści. W poszczególnych latach występują znaczne różnice w pyleniu (termin rozpoczęcia pylenia i stężenia oraz roczna suma pyłku). W Polsce dziko rośnie 7 gatunków brzozy. Najczęstsze to: brzoza brodawkowata (Betula pendula syn. Betula verrocosa), brzoza czarna (Betula obscura) i brzoza omszona (Betula pubescens). Pyłek brzozy osiąga bardzo wysokie stężenia w atmosferze (do 4000 z/m3), w pobliżu kwitnącego drzewa oznaczone przeze mnie stężenie przekraczało 16,2 mln ziaren pyłku/1 m3powietrza. Pyłek brzozy jest po pyłku traw najczęstszą przyczyną alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek. W szczytowym okresie pylenia pyłek brzozy znajdowany jest w dolnych drogach oddechowych. Objawy uczuleniowe występują także po kontakcie z pyłkiem brzozy znajdującym się w kurzu domowym. Maksymalną liczbę ziaren pyłku brzozy w kurzu domowym odnotowaliśmy po około 3 tygodniach od momentu wystąpienia szczytowych stężeń w atmosferze. Ziarno pyłku Betula pendula ma średnicę - 21-24 mm i jest 3 porowe. Główny alergen brzozy brodawkowatej to Bet v I (stara nazwa Bv-23), zbudowany z 159 aminokwasów o znanej sekwencji, masa molekularna 17 kDa, pI = 5,2. Wykazano, że ten alergen brzozy daje krzyżową reakcję z 17 kDa alergenem jabłka. Drugi główny alergen brzozy Bet v II ma 133 aminokwasy o znanej sekwencji, zbliżonej do grupy białek określanych jako profiliny. Profilina pełni rolę w polimeryzacji aktyny. Trzecim alergenem pyłku brzozy jest białko kalmodulina o masie molekularnej 20 kDa, będące aktywatorem enzymów. W 1999 roku pylenie brzozy rozpoczęło się gwałtownie w pierwszym tygodniu kwietnia. Sezon pylenia brzozy był w Polsce bardzo zróżnicowany. W Warszawie trwał od 4 kwietnia, kiedy nagle stężenie wzrosło do 140 z/m3, by w czasie kolejnych 3 dni przekroczyć 1200 ziaren w 1 m3powietrza (Ryc. 5). Maksymalne godzinowe stężenie pyłku brzozy przekraczało w godzinach popołudniowych 8000 ziarn/1 m3powietrza. W trzeciej dekadzie kwietnia w Warszawie notowano już średnie stężenie pyłku. W Opolu sezon trwał około 7 dni dłużej (Ryc. 6) i jeszcze w trzeciej dekadzie kwietnia notowano stężenie przekraczające 500 ziaren w 1 m3powietrza. Tymczasem do wywołania objawów chorobowych niezbędna jest ekspozycja na stężenie 50-70 ziaren pyłku tego drzewa. Tak wysokie stężenia nie należą do rzadkości. Ryc. 7 przedstawia porównanie maksymalnych stężeń notowanych w latach 1989-1998 w Opolu. Na tym tle tegoroczne stężenia pyłku brzozy w tym mieście wydają się być stosunkowo niskie (do 700 z/m3), tymczasem ponad 10-krotnie przekraczają wartości niezbędne do wywołania objawów chorobowych.

BUK

Fagus (łac.), Beech (ang.), Rotbuche (niem.)

Drzewo o kwiatach męskich w gęstych główkach, zwisających na długich osadkach rozwijających się razem z liśćmi. W Polsce dziko rośnie jeden gatunek - buk zwyczajny (Fagus sulvatica L.). Przez Polskę przebiega wschodnia granica zasięgu tego gatunku. W części zachodniej i południowej jest jednym z podstawowych drzew lasotwórczych. Polska północno-wschodnia leży poza naturalnym zasięgiem buka. W Szczecinie i Bydgoszczy w 1999 roku zanotowano stężenia do 70 z/m3powietrza. W pozostałych punktach pomiarowych Ośrodka stężenia pyłku tego drzewa nie przekraczały 20 z/m3. Pylenie rozpoczęło się w ostatnich dniach kwietnia i trwało ok. 10-14 dni.

GRAB

Carpinus (łac.), Hornbeam (ang.), Hainbuche (niem.).

Kwiaty męskie składają się z 6-12 pręcików o cienkich nitkach rozdwojonych na szczycie, bez okwiatu, rozwijają się jednocześnie z liśćmi. W Polsce dziko rośnie tylko jeden gatunek - grab pospolity (Carpinus betulus L.), występujący w całym kraju, w lasach mieszanych, parkach, w górach do wysokości 800 m n. p. m. Znaczenie kliniczne jest niewielkie. W miastach stężenie pyłku grabu nie przekracza wartości średnich i w 1999 roku nie zanotowano stężeń przekraczających 50 ziaren/m3. Główny alergen Car b I o masie molekularnej 17 kDa, pI = 5,8, zbudowany z 159 aminokwasów o znanej sekwencji.

JESION

Fraxinus (łac.), Ash (ang.), Esche (niem.)

Drzewo z rodziny Oleaceae. Kwiaty poligamiczne, drobne, niepozorne, bez okwiatu, zebrane w krótkie wiechy. W Polsce dziko występuje jeden gatunek - jesion wyniosły (Fraxinus excelsior L.), dorastający do 35 metrów wysokości, pospolity w całym kraju, głównie w wilgotnych lasach, przy drogach. Jesion występuje głównie w północno-zachodniej i centralnej Europie. W lasach południowej Europy występuje Manna Ash (F. ornus). Pyłek jesionu ma wg części autorów silne właściwości uczulające. W 1999 roku bardzo wysokie (ponad 100 z/m3) stężenia pyłku tego drzewa odnotowano we wszystkich punktach pomiarowych w trzeciej dekadzie marca i pierwszych dniach kwietnia. Reprezentantem tej samej rodziny jest oliwka produkująca silnie uczulające ziarna pyłku, będące podstawowym czynnikiem etiologicznym pyłkowicy w rejonie śródziemnomorskim. Pozostałe rośliny z rodziny Oleaceae jak Liguster (Ligustrum), Forsycja (Forsythia), bez lilak (Syringa) i Jaśmin (Jasminum) mają mniejsze znaczenie w alergologii. Pomiędzy poszczególnymi gatunkami tej rodziny obserwuje się reakcje krzyżowe. Na uwagę zasługuje reakcja krzyżowa pomiędzy alergenami oliwki i ligustru sadzonego w Polsce w postaci żywopłotów.

DĄB

Quercus (łac.), Oak (ang.), Eiche (niem.)

Dąb jest typowym drzewem lasów środkowej Europy. Kwiaty męskie złożone z 4-12 pręcików, z pojedynczym drobnym okwiatem, zebrane w zwisające kotki. W Polsce dziko rosną 3 gatunki: l dąb szypułkowy (Quercus robur), pospolity w całym kraju, w lasach, parkach, przy drogach, w górach do 600-700 m n.p.m. Kwitnie w maju, 2 tygodnie przed dębem bezszypułkowym, l dąb bezszypułkowy (Q. petraea), w Polsce pospolity w lasach i parkach z wyjątkiem obszarów górskich i północno-wschodniej części kraju, która leży poza zasięgiem jego występowania, l Inne gatunki: dąb burgundzki (Q. cerris), dąb czerwony (Q. rubra) znalazły szerokie zastosowanie w parkach, zadrzewieniach ulicznych i przydrożnych. Ziarno Quercus robur 27-28 mm średnicy. Stężenie pyłku dębu w bieżącym roku jedynie kilkakrotnie przekraczało wartości średnie. Pylenie dębu zakończyło się w całym kraju do 10 maja. Główny alergen Quercus alba to QueaI o masie molekularnej 17 kDa.

RODZINA SOSNOWATE (Pinaceae)

Sosna - Pinus (łac.), Pine (ang.), Kiefer (niem.)
Świerk - Picea (łac.), Spruce (ang.), Fichte (niem.)
Jodła - Abies (łac.), Fir (ang.), Tanne (niem.)
Modrzew - Larix (łac.), Larch (ang.), Lärche (niem.)
Cedr - Cedrus (łac.), Cedar (ang.), Zeder (niem.)

Kwiaty męskie w postaci krótkich kotek (żółte, pomarańczowe lub czerwone), złożone z licznych, spiralnie na osi osadzonych pręcików, z których każdy ma po 2 woreczki pyłkowe. Przedstawiciele tej rodziny wstępują powszechnie w całej Europie, ale szczególnie licznie w jej części północnej i centralnej, tworząc duże lasy. Pinus silvestris, P. nigra, Picea abies, i Larix europea są powszechne w północnej Europie, a na południu Pinus pinaster i Pinus halepensis. Aktywność alergenowa pyłku Pinaceae jest - według większości autorów - niewielka lub nie występuje w ogóle. W moich badaniach, na 756 pacjentów z objawami sezonowego alergicznego nieżytu nosa i spojówek, dodatni odczyn w teście punktowym z alergenem pyłku sosny stwierdziłem u 2. pacjentów, a z alergenem pyłku świerku u 1 pacjenta. Przy czym nawet u tych 3 pacjentów nie stwierdziłem występowania objawów klinicznych w okresie pylenia tych drzew, pomimo narażenia na wyjątkowo wysokie stężenia pyłku (do 20.00 z/m3). Dyskutowana jest również rola pyłku drzew iglastych w procesie gruntowania błony śluzowej dróg oddechowych, co z uwagi na wyjątkowo wysokie stężenia pyłku sosny wydaje się mieć znaczenie dla późniejszych objawów wywołanych alergenami pyłku traw. Pyłek rodziny Pinaceae pokryty jest płaszczem woskowym utrudniającym wydostawanie się alergenu na zewnątrz ziarna. Opatrzony jest workami powietrznymi ułatwiającymi dłuższe unoszenie się w powietrzu. Produkowany jest w olbrzymiej ilości. Pyłek sosny osiąga bardzo wysokie stężenia w atmosferze (do 8 tys. z/m3w miastach i do 120 tys. z/m3na terenach podmiejskich, a jeszcze wyższe w lasach sosnowych). Po opadach deszczu w okresie pylenia sosny (maj) na brzegach kałuż widoczny jest żółty osad, będący głównie pyłkiem sosny. Zjawisko to było opisane już w 1762 roku przez Waleriusa. Autor podał, że w skład deszczu siarczanego wchodzą: pyłek leszczyny i sosny. Ziarno Pinus silvestris średnicy 65-80 mm z dwoma workami powietrznymi.

TOPOLA

Populus (łac.), Poplar (ang.), Pappel (niem.)

Drzewo dwupienne, tzn. kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych okazach (są więc okazy męskie i żeńskie). Ma to duże znaczenie w alergologii. Sadząc bowiem wyłącznie okazy żeńskie możemy wpływać na zmniejszenie stężenia pyłku w atmosferze (produkowanego przez okazy męskie). Kwiaty zebrane w zwisające kotki zakwitają krótko przed rozwinięciem liści. Na przełomie maja i czerwca na okazach żeńskich dojrzewają owoce, zwierające nasiona opatrzone pęczkiem miękkiego, śnieżno-białego puchu, który jest roznoszony przez wiatr. Okres owocowania topoli zbiega się w czasie z początkiem pylenia traw (i wystąpieniem objawów uczuleniowych wywołanych alergenami pyłku traw). Wielu chorych uczulonych na pyłek traw sądzi, że przyczyną dolegliwości występujących w tym okresie jest biały puch topoli (powszechnie uważany za pyłek topoli). Pojawiające się masowo duże ilości puchu mogą działać drażniąco na błonę śluzową nosa i spojówki, nie mają jednak właściwości uczulających. Ziarno pyłku średnicy 25-30 mm, ściana gruba. Osiąga wysokie stężenia w atmosferze (w 1999 roku do 400 ziaren/m3powietrza). Znaczenie kliniczne małe.

WIERZBA

Salix (łac.), Willow (ang.), Weide (niem.)

Roślina dwupienna (kwiaty rozdzielnopłciowe). Kwiaty zebrane w wyprostowane kotki rozwijają się wcześnie, u większości gatunków przed pojawieniem się liści. Rośliny głównie owadopylne (pyłek często spotykany we wczesnych odmianach miodu). Jednak z uwagi na budowę kwiatu, ziarna pyłku łatwo trafiają do aeropalnktonu. Stężenia pyłku w atmosferze nie przekraczają wartości średnich. Znaczenie kliniczne małe. Ziarno pyłku bardzo lekkie, podłużne z wyraźną bruzdą, średnicy około 15 do 25 mm. W Polsce rośnie dziko 28 gatunków. Aktualne informacje o stężeniu pyłku roślin dostępne są w Internetowym Serwisie Alergologicznym pod adresem www.alergen.info.pl.

Piśmiennictwo:

• Emberlin J. C., Grass, tree and weed pollens. in Kay A. B. (ed.), 1997. Allergy and allergic diseases. Blackwell, London.
• Holgate S. T., Church M. K., 1993: Allergy. Gower medical Publishing. London.
• Rapiejko P., Lipiec A. 1996. Stężenie pyłku drzew w atmosferze Warszawy w 1996 roku. Monitor Pyłkowy 1996, 1: 2-12.
• Kalinowska E., Rapiejko P.: Pyłek drzew w Opolu w 1999 roku. Monitor Pyłkowy 1999, 9, 4-12.
• Spieksma F. T., Nikkels B. H., Dijkman J. H. 1995. Seasonal appearance of grass pollen allergen in natural, paucimicronic aerosol of various size fractions. Relationship with airborne grass pollen concentration. Clin Exp Allergy. 25 (3), 234-8.
• Zawisza E., Samoliński B.: Choroby alergiczne. PZWL Warszawa 1998.